Veel mensen die een swastika (hakenkruis) zien, denken direct aan de Tweede Wereldoorlog. Het teken was tijdens die oorlog dan ook hét symbool van de nazi's en wordt ook nu nog vaak gebruikt door aanhangers van extreem-rechts.

Het symbool is echter niet uitgevonden door de nazi's. Tot 1944 was bijvoorbeeld een blauw hakenkruis op vliegtuigen van de Finse luchtmacht te zien. Maar ook lang daarvoor werd het teken al gebruikt. Vijfduizend jaar geleden zouden Amerikaanse indianen het teken al gebruikt hebben. Ook van de Maya's, Azteken en Vikingen is bekend dat ze het symbool gebruikten. En, hoewel het teken niet veel gebruikt werd in de zogenaamde Abrahamitische religies, in de vloer van een synagoge in Ein Gedi is, net als in enkele andere oude synagogen, ooit een swastika gevonden.

De oudste swastika's die gevonden zijn, stammen van 2500 jaar voor Christus. Zowel in het hindoeïsme als boeddhisme is de swastika vaak te vinden op de borst of voeten van Boeddhabeelden. Nog steeds zijn veel tempels in India en Nepal versierd met swastika's. Het teken wordt daar ook wel zonnerad genoemd en staat soms symbool voor de vier windstreken.

Gedraaid

Verschil met het hakenkruis van de nazi's, is dat het teken dan gekanteld is. Normaliter wordt het teken parallel weergegeven. Het hakenkruis, zoals het teken van de nazi's genoemd wordt, is in feite dus een achtste gedraaid.

De swastika wordt aan het begin van de negentiende eeuw in Europa een bekend symbool na archeologische ontdekkingen van de Duitse archeoloog Heinrich Schliemann bij het oude Troje. Op verschillende voorwerpen die hij hier vindt is de swastika afgebeeld. In Duitsland gaat de swastika hierna symbool staan voor de komst van Arische volkeren naar Europa.

Controversieel

De NSDAP hees in 1920 voor het eerst een vlag met daarop een hakenkruis. Waarom de nazi's precies voor het teken kozen is niet geheel duidelijk. Wel duidelijk is dat de nazi's een krachtig teken goed konden gebruiken bij de verspreiding van hun boodschap.

Ondanks het feit dat bij velen inmiddels bekend is dat het hakenkruis geen uitvinding van de nazi's was, blijft het symbool controversieel. Begin 2007 probeerde Duitse overheid tevergeefs een Europees verbod op gebruik van het hakenkruis in te stellen.

Falun Gong, een oosterse religieuze beweging met een eigen ontspanningsleer, maakt veelvuldig gebruik van de swastika.

Amerikaanse barakken

Dat de swastika nog altijd controversieel is, bleek ook halverwege 2007 goed toen de Amerikaanse marine er - na luchtbeelden van Google Earth - achter kwam dat een groep van hun barakken vanuit de lucht een swastika vormden. Omdat de marine niet geassocieerd wilde worden met het teken werd maar liefst 600.000 dollar uitgetrokken voor een aanpassing zodat de barakken vanuit de lucht gezamenlijk niet langer een swastika vormden.